Eğitimci ve Türkolog Hayat Aras, "Orhun’dan Tuva’ya: Taştan Türküye, Yazıttan Ezgiye" adlı yazısında, Orhun Yazıtları ile Tuva bozkırlarında söylenen Kongurey türküsünde insanlığın yüzyıllar boyunca taşıdığı ortak duygular ve sorulara dikkat çekti. Aras, Orhun Yazıtları'nda yer alan "Bağımsız bir millet idim, artık devletim nerede?" ifadesinin, Tuva türküsünde geçen "Büyük Tuva halkımın yurdu nerede, kongurey?" dizeleriyle aynı özlemi yansıttığını ifade etti.
Orhun Yazıtları ve Tuva Türkülerinde Ortak Kültürel Miras
Hayat Aras, tarih boyunca Türklerin ortak kültürel hafızasında yer alan sözlerin ve ezgilerin, coğrafya ve zamandan bağımsız olarak benzer duyguları dile getirdiğini belirtti. Orhun Vadisi'nde taşa kazınan ifadelerin, Tuva bozkırlarında türkü formunda hayata geçtiğini aktardı. Bu durumun, farklı coğrafyalarda yaşayan Türk halklarının ortak duygu ve düşünce dünyasını sürdürdüğünün göstergesi olduğunu vurguladı.
Yolculuk ve Derin İçsel Deneyimler
Aras, Tuva’da Elegeş Nehri kıyısında geçirdiği zamanlarda, türkülerin sadece söz ve ezgiden ibaret olmadığını, aynı zamanda bir milletin hafızasının ve duygularının taşıyıcısı olduğunu gözlemledi. Atıyla bozkırda dolaşırken duyduğu türkülerde geçmişin yankılarını ve coğrafyanın ruhunu hissettiğini anlattı. Rüzgârın sesi, otların fısıltısı ve insanların anlattıkları, kendisine bu toprakların ezgilerinin değişmezliğini ve sürekliliğini gösterdi.
Yüzyıllar Boyunca Değişmeyen Temel Sorular
Orhun Yazıtları'nda yer alan ve devletin yok oluşuna dair duyulan özlemi dile getiren sözlerin, yüzyıllar sonra Tuva bozkırlarında söylenen Kongurey türküsünde benzer bir anlam taşıdığını belirtti. Her iki metnin de insanın değişmeyen temel sorusu olan "Nerede?" sorusunu taşıdığını kaydetti. Bu sorunun devlet, yurt ve aidiyet kavramlarıyla derin bağları bulunduğunu ifade etti.
Kültürel ve Duygusal Bağların İzinde
Hayat Aras, tarih boyunca Türklerin farklı coğrafyalara dağılmış olmalarına rağmen ortak kültürel hafızalarını türkülerde, yazıtlarda ve sözlerde yaşattığını dile getirdi. Orhun Yazıtları ile Tuva türküsünün, aynı kaynaktan beslenen bir duygu ve düşünceyi taşıdığını ve çağları aşan bir iletişim olduğunu ifade etti.
Aras, Orhun Yazıtları'nda geçen sözlerin, bağımsız bir millet olduklarını belirten ifadeyle devletlerinin yerini sorguladığını, bu ifadenin yapısını tamamen değiştirerek şöyle ifade edilebilir: "Bir zamanlar özgür ve güçlü bir halktım; şimdi ise devletim nerede bulunuyor?" dedi.
Benzer şekilde, Tuva bozkırlarında yüzyıllar sonra söylenen Kongurey türküsünde geçen dizeler de anlam bakımından şu şekilde aktarılabilir: "Büyük Tuva halkımın yurdu nerededir, kongurey?"
Zamanın, devletlerin ve insanların değişim geçirmesine rağmen, insanın bazı temel sorularının varlığını sürdürdüğünü belirten Aras, bunu farklı ifadelerle şu şekilde dile getirdi: "Değişen yalnızca zaman, rejimler ve bireyler değil; insanın bazı soruları hep aynı kalıyor."
Aras, Orhun Yazıtları ile Kongurey türküsü arasında kurduğu bağın salt tarihî bir benzerlik olmadığını, bunun aynı zamanda Türk hafızasının yüzyıllar boyunca taşıdığı ortak duyguların ve kalıntıların bir ifadesi olduğunu vurguladı; bunu farklı kelimelerle şöyle ifade etti: "Orhun Yazıtları ile Kongurey arasında gördüğüm ilişki sadece tarihsel bir paralellik değil, Türk hafızasının çağlar boyunca koruduğu bir mirastır."
Haberi Derleyen: Emre Aladağ