Şanlıurfa ilinin 18 kilometre kuzeydoğusunda, Örencik Köyü yakınlarında bulunan Göbeklitepe, arkeoloji alanında devrim niteliğinde bir keşif olarak kabul ediliyor. İlk olarak 1963 yılında İstanbul ve Chicago Üniversiteleri iş birliğiyle gerçekleştirilen yüzey araştırmasında fark edilen bu bölge, “V52 Neolitik Yerleşimi” adıyla tanımlanmıştı. Ancak asıl kazı çalışmaları 1995 yılında başlamış ve insanlık tarihine ilişkin bilinenlerin köklü şekilde değişmesine yol açmıştır.
Göbeklitepe, dünyanın en eski tapınak merkezi olarak öne çıkıyor ve dikkat çekici özelliği bir yerleşim alanı olmayıp sadece dinsel amaçlarla kullanılmış olmasıdır. Bölgedeki birden fazla tapınak, hem en eski hem de en büyük tapınma merkezi olarak kabul edilmektedir. Jeomanyetik ölçüm sonuçları, bugüne kadar açığa çıkarılan 6 anıtsal yapının haricinde toplamda yaklaşık 20 tapınak bulunduğunu işaret ediyor. Bu tapınakların içinde yer alan ve boyları 6 metreyi bulan T biçimli sütunlar, üzerlerindeki üç boyutlu hayvan tasvirleriyle Neolitik Çağ insanının sanatsal becerisini gözler önüne seriyor.
Kazı Çalışmaları ve Bilimsel Katkılar
Kazı çalışmalarını yaklaşık 20 yıl boyunca yürüten Prof. Dr. Klaus Schmidt, T biçimli sütunların insan figürlerini temsil ettiğini kesin bir şekilde belirtmiştir. Günümüzde kazılardan elde edilen birçok buluntu, Şanlıurfa Müzesinde sergilenmektedir. Ayrıca, Şanlıurfa Kent Müzesinde Göbeklitepe’nin maketi ziyaretçilere sunulmaktadır.
Çözülemeyen Sorular ve UNESCO Dünya Mirası
Göbeklitepe’nin keşfiyle birlikte birçok soru da gündeme gelmiştir. Tapınakları inşa edenlerin kimliği, 60 tona kadar ağırlığa sahip sütunların nasıl taşındığı ve dikildiği ile tapınakların neden tonlarca toprakla örtülerek gömüldüğü gibi konular halen gizemini korumaktadır. Bu sorular, uzun yıllar sürecek araştırmalarla aydınlatılmayı beklemektedir.
UNESCO tarafından 2011 yılında “Dünya Miras Geçici Listesi”ne alınan Göbeklitepe, 1 Temmuz 2018 tarihinde Bahreyn’de düzenlenen toplantıda kalıcı olarak Dünya Mirası Listesine dahil edilmiştir.
Haberi Derleyen: Emrah Aladağ